Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2026–2045, tầm nhìn dài hạn đã được HĐND thành phố thông qua, đánh dấu một bước chuyển mang tính hệ thống trong tư duy phát triển đô thị. Trọng tâm của chiến lược này không nằm ở việc mở rộng không gian một cách cơ học, mà ở tái cấu trúc lõi đô thị hiện hữu, nơi đang chịu áp lực quá tải kéo dài về hạ tầng, dân số và bảo tồn di sản. Việc di dời hơn 860.000 người dân khỏi khu vực nội đô được xác định là công cụ điều chỉnh cấu trúc không gian, nhằm tái lập trật tự phát triển theo mô hình “Nén – Xanh” và đô thị đa tầng, đa cực.
Ở cấp độ chiến lược, tái cấu trúc đô thị Hà Nội không được nhìn nhận như một bài toán kỹ thuật đơn lẻ. Đây là quá trình tái thiết tổng thể, tác động đồng thời đến kiến trúc cảnh quan, hệ thống nhà ở, không gian công cộng và cấu trúc kinh tế đô thị. Thành phố định hướng chuyển dịch từ mô hình phát triển trải rộng sang khai thác chiều cao và chiều sâu không gian, hạn chế xâm lấn mặt đất, bảo vệ quỹ đất xanh và mặt nước. Song song với đó là việc xây dựng hệ thống hạ tầng khung hiện đại, đồng bộ, làm nền tảng cho đô thị thông minh và phát triển bền vững trong dài hạn.
Mô hình “Nén – Xanh” được đặt ở vị trí trung tâm của quy hoạch. Các công trình cao tầng sẽ tập trung tại những khu vực được kiểm soát chặt chẽ, qua đó giải phóng mặt đất cho công viên, không gian mở và các tiện ích công cộng. Cấu trúc đô thị cũng được định hình lại theo hướng đa cực, đa trung tâm, giảm sự phụ thuộc vào khu vực lõi lịch sử và phân bổ lại dân cư, dịch vụ, việc làm ra các vùng phụ cận.
Lộ trình giãn dân được chia thành hai giai đoạn rõ ràng. Trong giai đoạn 2026–2035, Hà Nội ưu tiên tái cấu trúc các khu vực ven sông Hồng, hồ Tây và một số tuyến phố nằm trong phạm vi vành đai 3, với quy mô di dời hơn 440.000 người. Giai đoạn 2036–2045 tập trung vào khu phố cổ, khu phố cũ mang dấu ấn kiến trúc Pháp và các khu vực còn lại trong vành đai 3, với khoảng 420.000 người tiếp tục được dịch chuyển. Cách tiếp cận theo giai đoạn cho thấy nỗ lực kiểm soát rủi ro và phân bổ nguồn lực, tránh cú sốc xã hội trong quá trình triển khai.
Mỗi khu vực trong nội đô được thiết kế định hướng tái cấu trúc riêng, phản ánh sự khác biệt về lịch sử, chức năng và giá trị không gian. Trung tâm chính trị – hành chính Ba Đình và vùng phụ cận được quản lý kiến trúc cảnh quan nghiêm ngặt, ưu tiên bảo tồn các trục không gian lịch sử như Hoàng thành Thăng Long, trục Tràng Tiền – Nhà hát Lớn, đồng thời mở rộng quảng trường và không gian xanh để tái định vị vai trò trung tâm quốc gia. Khu phố cổ và phố cũ được xác định là vùng bảo tồn đặc thù, nơi mục tiêu không phải là tăng mật độ mà là duy trì hình thái đô thị, khai thác giá trị văn hóa – du lịch và các mô hình kinh tế đô thị quy mô nhỏ. Trục sông Hồng và hồ Tây được định hướng tái cấu trúc toàn diện, kết hợp bảo tồn di tích với phát triển không gian sống hiện đại ven mặt nước. Các khu vực còn lại trong vành đai 3 sẽ được giải tỏa theo đơn vị ô phố để tái thiết đồng bộ hạ tầng và không gian đô thị.
Hạ tầng kỹ thuật đóng vai trò quyết định trong tính khả thi của toàn bộ kế hoạch. Hà Nội đặt mục tiêu phát triển giao thông đa tầng, gắn kết chặt chẽ với giao thông công cộng theo mô hình TOD, đồng thời đầu tư mạnh vào hạ tầng ngầm, bao gồm hệ thống kỹ thuật và các bể chứa nước quy mô lớn nhằm xử lý căn cơ vấn đề ngập úng. Quỹ đất trung tâm sau tái thiết được ưu tiên cho các chức năng kinh tế có giá trị gia tăng cao như thương mại, dịch vụ, văn phòng hạng A và trung tâm tài chính, qua đó tái cấu trúc lại động lực tăng trưởng của khu vực lõi.
Dù định hướng giãn dân và tái cấu trúc được đánh giá là phù hợp với xu thế phát triển đô thị hiện đại, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu triển khai. Việc di dời một lượng dân cư lớn trong thời gian dài đòi hỏi các giải pháp đồng bộ về việc làm, giáo dục, y tế và an sinh xã hội tại nơi ở mới. Bên cạnh đó, lộ trình thực hiện cần được công bố minh bạch, có đối thoại sớm và rộng rãi để tạo sự đồng thuận xã hội. Quan trọng hơn, quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi được bảo đảm bằng nguồn lực tài chính, thể chế và cơ chế thực thi đủ mạnh, tránh tình trạng dừng lại ở cấp độ định hướng.
Trong tổng thể, giai đoạn 2026–2045 được xem là chu kỳ tái cấu trúc mang tính quyết định đối với Hà Nội. Đây không chỉ là câu chuyện di dời dân cư hay chỉnh trang không gian, mà là quá trình tái thiết lại hệ thống vận hành đô thị, đặt nền móng cho một Thủ đô phát triển cân bằng, bền vững và có năng lực cạnh tranh dài hạn trong khu vực.